OIPE: Ogólnoeuropejski Indywidualny Produkt Emerytalny.

Ogólnoeuropejski Indywidualny Produkt Emerytalny (OIPE) stanowi przełomowe rozwiązanie w systemie zabezpieczenia emerytalnego Unii Europejskiej. Ten nowy instrument finansowy umożliwia obywatelom UE gromadzenie oszczędności emerytalnych niezależnie od kraju zamieszkania. OIPE odpowiada na rosnące potrzeby mobilnych zawodowo Europejczyków, którzy poszukują elastycznych form oszczędzania na emeryturę. System OIPE oferuje szereg korzyści podatkowych i możliwość wyboru różnorodnych strategii inwestycyjnych, w tym funduszy ETF. Produkt ten uzupełnia istniejące rozwiązania emerytalne, takie jak IKE, jednocześnie wprowadzając nową jakość w postaci pełnej mobilności między krajami UE. Rejestracja OIPE podlega ścisłym regulacjom europejskim, zapewniającym bezpieczeństwo zgromadzonych środków i przejrzystość zasad funkcjonowania.

Geneza i cele OIPE

Unia Europejska stoi przed istotnymi wyzwaniami demograficznymi, w tym starzeniem się społeczeństwa oraz spadającą liczbą osób w wieku produkcyjnym. Zjawiska te wywierają ogromną presję na krajowe systemy emerytalne, które opierają się na składkach bieżąco wpłacanych przez osoby aktywne zawodowo. W tej sytuacji UE postanowiła poszukać nowych, bardziej zrównoważonych rozwiązań, które zapewnią obywatelom bezpieczeństwo finansowe w przyszłości.

Chociaż gospodarstwa domowe w UE są jednymi z najbardziej oszczędnych na świecie, lokują swoje oszczędności głównie w krótkoterminowych instrumentach bankowych, takich jak lokaty i konta oszczędnościowe. Tego rodzaju instrumenty finansowe zapewniają bezpieczeństwo, jednak nie sprzyjają długoterminowemu wzrostowi kapitału, który jest niezbędny do zabezpieczenia emerytury. Przekierowanie części tych oszczędności na długoterminowe produkty, jak OIPE, stało się jednym z priorytetów unijnej polityki stabilności finansowej.

Kontekst powstania OIPE w UE

OIPE (Ogólnoeuropejski Indywidualny Produkt Emerytalny) powstał w odpowiedzi na transformację rynku pracy i zmieniające się wzorce rozwoju kariery zawodowej. Rosnąca liczba osób decyduje się na mobilność zawodową, zmieniając miejsce zamieszkania i pracy na obszarze UE. Rewolucja cyfrowa oraz wzrost znaczenia gospodarki opartej na elastycznych formach zatrudnienia wymagają stworzenia równie elastycznych narzędzi oszczędzania. Właśnie dlatego OIPE zostało zaprojektowane jako produkt z przenośnością międzynarodową – umożliwia ono oszczędzanie na emeryturę bez względu na kraj zamieszkania w obrębie Unii.

Główne założenia

Fundamentalne zasady OIPE obejmują:

• Dobrowolność uczestnictwa i uzupełniający charakter wobec istniejących systemów emerytalnych
• Możliwość przenoszenia produktu między krajami UE
• Maksymalny limit kosztów i opłat na poziomie 1% zgromadzonego kapitału rocznie ²
• Przejrzystość i ochronę konsumenta

Dostawcy mogą oferować maksymalnie sześć wariantów inwestycyjnych, w tym obowiązkowy wariant podstawowy z gwarancją kapitału ³. Produkt jest dostępny dla osób w wieku od 15 do 55 lat, które nie nabyły jeszcze uprawnień emerytalnych ⁴.

Oczekiwane efekty wprowadzenia

Wprowadzenie OIPE ma przynieść wielowymiarowe korzyści dla europejskiej gospodarki i obywateli. Rozporządzenie zakłada utworzenie skutecznego rynku przystępnych i dobrowolnych inwestycji emerytalnych zarządzanych w skali ogólnoeuropejskiej ¹.

Szczególny nacisk położono na aspekty środowiskowe, społeczne i związane z ładem korporacyjnym (ESG) w zarządzaniu środkami OIPE ³. Ma to zapewnić nie tylko bezpieczeństwo zgromadzonych oszczędności, ale również ich pozytywny wpływ na zrównoważony rozwój gospodarczy Unii Europejskiej.

OIPE ma szczególne znaczenie dla młodych i mobilnych pracowników, którym oferuje możliwość kontynuowania oszczędzania niezależnie od kraju zamieszkania w UE ⁵. Produkt ten nie zastępuje krajowych systemów emerytalnych, lecz stanowi ich uzupełnienie, zwiększając elastyczność i dostępność długoterminowego oszczędzania ³.

Podstawowe zasady funkcjonowania OIPE

Funkcjonowanie OIPE podlega ścisłym regulacjom prawnym, które określają zasady rejestracji, inwestowania oraz ochrony konsumentów. System ten został zaprojektowany z myślą o zapewnieniu maksymalnego bezpieczeństwa zgromadzonych środków przy jednoczesnym zachowaniu elastyczności inwestycyjnej.

Rejestracja i nadzór

Proces rejestracji OIPE charakteryzuje się wieloetapową weryfikacją. Europejski Urząd Nadzoru Ubezpieczeń i Pracowniczych Programów Emerytalnych (EIOPA) prowadzi centralny rejestr publiczny wszystkich zatwierdzonych produktów OIPE ⁶. Procedura rejestracyjna obejmuje następujące etapy:

Zasady inwestowania środków

Dostawcy OIPE mogą oferować maksymalnie sześć wariantów inwestycyjnych, w tym obowiązkowy wariant podstawowy ³. Kluczowe zasady inwestowania obejmują:

• Roczny limit wpłat wynoszący trzykrotność przeciętnego prognozowanego wynagrodzenia miesięcznego ⁴
• Maksymalny poziom kosztów i opłat nieprzekraczający 1% zgromadzonego kapitału rocznie ⁴
• Możliwość zmiany wariantu inwestycyjnego po upływie minimum 5 lat ³

Ochrona konsumentów

System ochrony konsumentów w OIPE opiera się na trzech filarach:

1. Transparentność informacji

• Obowiązkowe doradztwo przed zawarciem umowy ³
• Coroczne informowanie o stanie zgromadzonych środków ³
• Pełna przejrzystość kosztów i opłat ³

2. Nadzór instytucjonalny

• Kontrola przez krajowe organy nadzoru
• Monitoring przez EIOPA
• Reprezentacja interesów klientów przez Rzecznika Finansowego ⁴

3. Ochrona kapitału W przypadku podstawowego wariantu OIPE dostawcy muszą zapewnić ochronę kapitału poprzez gwarancje lub odpowiednie techniki ograniczania ryzyka ³.

Na dzień pisania tego artykułu jedynym dostawcą OIPE w Polsce jest firma Finax. Jest to słowacki robodoradca, który 25 października 2023 roku wprowadził na polski rynek pierwszy produkt OIPE. Choć jest to nowy produkt na polskim rynku, potencjalnie OIPE mogą oferować także inne instytucje, takie jak instytucje kredytowe, zakłady ubezpieczeń, towarzystwa emerytalne, firmy inwestycyjne oraz firmy zarządzające aktywami. Każdy z tych podmiotów, by móc oferować OIPE, musi spełniać rygorystyczne wymogi prawne i kapitałowe, co stanowi dodatkowy mechanizm zabezpieczający zgromadzone środki emerytalne.

Szczególną rolę w systemie ochrony konsumentów pełni Rzecznik Finansowy, który od 26 września 2023 roku otrzymał rozszerzone uprawnienia w zakresie reprezentowania interesów oszczędzających w ramach OIPE ⁴. Jest to dodatkowe zabezpieczenie interesów klientów w przypadku ewentualnych sporów z dostawcami lub dystrybutorami produktu.

Wpłaty i wypłaty w ramach OIPE

System wpłat i wypłat w ramach OIPE charakteryzuje się precyzyjnie określonymi zasadami, które zapewniają przejrzystość i bezpieczeństwo gromadzonych środków. Mechanizmy te zostały zaprojektowane z myślą o długoterminowym oszczędzaniu na cele emerytalne.

Zasady dokonywania wpłat

Prawo do wpłat na subkonto OIPE przysługuje osobom fizycznym, które ukończyły 15 lat ⁷. Roczny limit wpłat został ustalony na poziomie trzykrotności przeciętnego prognozowanego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej na dany rok ⁸. Na jednym koncie OIPE może gromadzić oszczędności wyłącznie jeden oszczędzający ⁹.

Formy wypłaty świadczeń

Wypłata środków z OIPE może nastąpić po spełnieniu określonych warunków:

• Osiągnięcie wieku 60 lat lub nabycie uprawnień emerytalnych po ukończeniu 55 lat ⁴
• Dokonywanie wpłat w co najmniej 5 dowolnych latach kalendarzowych lub realizacja ponad połowy wartości wpłat nie później niż na 5 lat przed złożeniem wniosku o wypłatę ⁴

Oszczędzający ma możliwość wyboru formy wypłaty:

• Wypłata jednorazowa
• Wypłata w ratach ¹⁰

W przypadku rozpoczęcia wypłat w ratach, istnieje możliwość zmiany decyzji i złożenia wniosku o wypłatę jednorazową pozostałych środków ¹⁰. Realizacja wypłaty następuje w terminie nie dłuższym niż 14 dni od złożenia kompletnego wniosku ¹⁰.

Dziedziczenie środków zgromadzonych w OIPE

System OIPE oferuje elastyczne rozwiązania w zakresie dziedziczenia zgromadzonych środków. Oszczędzający może wskazać jedną lub więcej osób uprawnionych do otrzymania środków w przypadku jego śmierci ⁷. Dyspozycja ta może być w każdym czasie zmieniona ⁴.

W przypadku wskazania kilku osób uprawnionych:

• Przy braku określenia udziałów – przyjmuje się równe części
• Przy określeniu udziałów – stosuje się proporcjonalne przeliczenie do 100% ⁹

Dokumentacja wymagana przy wypłacie środków przez osoby uprawnione obejmuje:

1. Odpis aktu zgonu oszczędzającego
2. Dokument stwierdzający tożsamość osoby uprawnionej
3. W przypadku spadkobierców – odpowiednie dokumenty potwierdzające prawo do spadku ¹⁰

W sytuacji małżeństw ze wspólnotą majątkową, środki zgromadzone na subkoncie OIPE stanowią wspólny majątek małżonków ⁸. W przypadku rozwodu lub ustania wspólności majątkowej, środki podlegają podziałowi zgodnie z obowiązującymi przepisami ⁴.

Aspekty transgraniczne OIPE

Transgraniczny charakter OIPE stanowi jeden z fundamentalnych elementów tego produktu emerytalnego, wyróżniający go na tle tradycyjnych rozwiązań dostępnych w poszczególnych krajach członkowskich. Mechanizm ten został zaprojektowany z myślą o rosnącej mobilności pracowników w Unii Europejskiej.

Przenoszenie OIPE między krajami UE

System przenoszenia OIPE między krajami UE opiera się na zasadzie ciągłości oszczędzania przy zmianie miejsca zamieszkania. Oszczędzający, który zmienia rezydencję podatkową w ramach UE, ma do wyboru kilka opcji:

• Kontynuacja wpłat na dotychczasowe konto OIPE ¹¹
• Otwarcie nowego subkonta u tego samego dostawcy w nowym kraju zamieszkania ¹¹
• Zachowanie zgromadzonego kapitału w kraju pochodzenia z możliwością dalszego inwestowania ¹¹

Istotnym ograniczeniem jest brak możliwości przeniesienia środków z OIPE w jednym kraju na OIPE w innym państwie członkowskim ¹². Zgromadzony kapitał pozostaje w kraju, w którym został zebrany, zachowując wszystkie nabyte prawa i przywileje ¹¹.

Subkonta krajowe

Funkcjonowanie subkont krajowych OIPE podlega szczegółowym regulacjom:

Dostawcy OIPE są zobowiązani do utworzenia możliwości otwarcia subkonta w co najmniej dwóch innych państwach członkowskich w ciągu trzech lat od rozpoczęcia działalności ¹³. System subkont został zaprojektowany tak, aby uwzględniać specyfikę krajowych systemów emerytalnych i podatkowych ¹.

Uwarunkowania podatkowe

Aspekty podatkowe OIPE charakteryzują się znacznym zróżnicowaniem między państwami członkowskimi. Każdy kraj UE ustala własne zasady dotyczące:

• Preferencji podatkowych dla wpłat
• Opodatkowania wypłat
• Ulg i zachęt finansowych ¹¹

Przykładowe różnice w podejściu do OIPE w wybranych krajach:

• Słowacja nie oferuje specjalnych zachęt podatkowych ¹¹
• Chorwacja umożliwia pracodawcom dokonywanie dopłat zwolnionych ze składek ¹¹
• Polska wprowadziła system zwolnień podatkowych po osiągnięciu określonego wieku i spełnieniu dodatkowych warunków ⁵

Osoba zmieniająca miejsce zamieszkania powinna dokładnie przeanalizować korzyści podatkowe oferowane w poszczególnych krajach ¹¹. Środki zgromadzone na subkoncie OIPE w danym kraju podlegają przepisom podatkowym tego państwa, nawet po przeprowadzce ¹⁴.

OIPE wpisuje się w szerszą strategię UE dotyczącą budowy unii rynków kapitałowych ¹⁴. Produkt ten ma szczególne znaczenie dla młodych i mobilnych pracowników ¹, oferując im możliwość kontynuowania oszczędności emerytalnych niezależnie od kraju zamieszkania w UE. Jednakże obecne ograniczenia, takie jak brak możliwości przenoszenia środków między krajami ¹² czy wymóg oferowania produktu w minimum dwóch państwach członkowskich ¹³, mogą wpływać na jego praktyczną użyteczność dla niektórych grup oszczędzających.

OIPE na tle innych produktów emerytalnych

Wprowadzenie OIPE do polskiego systemu emerytalnego w 2023 roku poszerzyło spektrum dostępnych opcji oszczędzania na emeryturę. Analiza porównawcza tego instrumentu z istniejącymi rozwiązaniami pozwala lepiej zrozumieć jego miejsce w systemie zabezpieczenia emerytalnego.

OIPE jest podobne do Indywidualnego Konta Emerytalnego (IKE) oraz Indywidualnego Konta Zabezpieczenia Emerytalnego (IKZE), ale posiada również specyficzne cechy, które wyróżniają je na tle tych produktów. Wszystkie trzy narzędzia mają na celu długoterminowe oszczędzanie na emeryturę w ramach III filaru emerytalnego, jednak oferują różne limity wpłat oraz zasady dotyczące inwestowania i wypłaty środków.

Najważniejsze różnice w funkcjonowaniu OIPE obejmują:

• Brak możliwości samodzielnego inwestowania – środki są zarządzane wyłącznie przez dostawcę OIPE, co ogranicza swobodę użytkownika, ale upraszcza proces zarządzania oszczędnościami.
• Obowiązkowe zmniejszanie ryzyka z upływem czasu – strategia inwestycyjna OIPE obejmuje automatyczne ograniczenie ryzyka inwestycyjnego w miarę zbliżania się do wieku emerytalnego.
• Struktura portfela w wieku 60 lat – w ramach OIPE, portfel inwestycyjny docelowo składa się z 60% akcji i 40% obligacji, co stanowi zbalansowaną strategię zabezpieczenia oszczędności emerytalnych.
• Maksymalny limit kosztów – całkowite koszty zarządzania w OIPE nie mogą przekraczać 1% zgromadzonego kapitału rocznie, co zapewnia kontrolę nad wydatkami i pomaga zwiększać efektywność oszczędzania.

IKZE – szczególne korzyści podatkowe

IKZE oferuje dodatkowe korzyści podatkowe, ponieważ umożliwia odliczenie wpłat od podstawy opodatkowania, co w praktyce pozwala na uzyskanie ulgi podatkowej w danym roku rozliczeniowym. IKZE jest bardziej restrykcyjne pod względem limitu wpłat, ale jednocześnie daje oszczędzającym możliwość skorzystania z bezpośrednich korzyści podatkowych.

OIPE a pracownicze programy emerytalne

OIPE różni się znacząco od Pracowniczych Programów Emerytalnych (PPE), zwłaszcza pod względem dostępności i elastyczności zasad funkcjonowania. Podczas gdy PPE jest formą dodatkowego oszczędzania na emeryturę oferowaną przez pracodawcę, OIPE to produkt w pełni indywidualny, dostępny dla każdej osoby, bez względu na jej zatrudnienie. Ta kluczowa różnica sprawia, że OIPE jest bardziej elastycznym narzędziem oszczędzania na emeryturę, szczególnie dla osób, które często zmieniają miejsce pracy lub formę zatrudnienia.

Miejsce OIPE w systemie emerytalnym

Ogólnoeuropejski Indywidualny Produkt Emerytalny (OIPE) jest jednym z nowocześniejszych narzędzi oszczędzania na emeryturę w Polsce i jednocześnie istotnym elementem III filaru emerytalnego, który obejmuje dobrowolne produkty emerytalne, takie jak Indywidualne Konto Emerytalne (IKE), Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego (IKZE) oraz Pracownicze Programy Emerytalne (PPE). III filar, w przeciwieństwie do obowiązkowych składek na I i II filar (czyli na ZUS oraz OFE lub PPK), jest dobrowolny i skierowany do osób, które chcą aktywnie zabezpieczyć swoją przyszłość finansową, zwiększając swoje oszczędności emerytalne poza obowiązkowymi składkami.

OIPE wyróżnia się w tej grupie pod względem swojej unikalnej struktury, ponieważ – w przeciwieństwie do krajowych produktów, takich jak IKE, IKZE czy PPE – jest regulowany przepisami unijnymi, co sprawia, że jest dostępny na podobnych zasadach we wszystkich krajach Unii Europejskiej. Jest to szczególne rozwiązanie dla osób, które przewidują możliwość pracy w różnych krajach członkowskich lub planują emeryturę za granicą, ponieważ środki zgromadzone w ramach OIPE można przenosić między krajami bez potrzeby wypłaty i ponownego zakładania konta.

OIPE pełni także rolę uzupełniającą wobec innych produktów III filaru. Podobnie jak IKE i IKZE, umożliwia oszczędzanie na emeryturę w formie indywidualnych kont, ale z potencjalnie odmiennymi korzyściami podatkowymi, które mogą różnić się w zależności od kraju. Dla polskich oszczędzających oznacza to możliwość wyboru różnorodnych opcji, które najlepiej odpowiadają ich sytuacji finansowej, tolerancji ryzyka i preferencjom inwestycyjnym. W ten sposób OIPE wzbogaca ofertę III filaru, wprowadzając bardziej elastyczny, europejski produkt do polskiego systemu emerytalnego.

Wnioski

OIPE stanowi znaczący krok naprzód w rozwoju europejskiego systemu emerytalnego, łącząc bezpieczeństwo zgromadzonych środków z elastycznością transgranicznego oszczędzania. Produkt ten odpowiada na potrzeby współczesnego rynku pracy dzięki ścisłym regulacjom prawnym, limitom kosztów na poziomie 1% rocznie oraz różnorodnym strategiom inwestycyjnym. Szczególną wartość OIPE przedstawia dla mobilnych pracowników w UE, umożliwiając im kontynuację oszczędzania niezależnie od kraju zamieszkania.

Przyszłość OIPE zależy od zaangażowania dostawców oraz rozwoju konkurencji na rynku produktów emerytalnych. System ten uzupełnia istniejące rozwiązania emerytalne, takie jak IKE czy IKZE, jednocześnie wprowadzając nową jakość w postaci automatycznej redukcji ryzyka inwestycyjnego wraz z upływem czasu. Rosnące znaczenie długoterminowego oszczędzania w kontekście wyzwań demograficznych sprawia, że OIPE może stać się kluczowym elementem zabezpieczenia emerytalnego przyszłych pokoleń Europejczyków.

Na zakończenie warto podkreślić, że temat Ogólnoeuropejskiego Indywidualnego Produktu Emerytalnego (OIPE) jest dynamiczny i stale się rozwija. Możliwe, że wkrótce na polskim rynku pojawią się nowi dostawcy tego produktu, co może wpłynąć na dostępne opcje i szczegóły funkcjonowania OIPE. Dlatego przed podjęciem decyzji emerytalnych zaleca się samodzielne zweryfikowanie informacji zawartych w artykule oraz śledzenie najnowszych aktualizacji i ofert.

FAQ

1. Co to jest OIPE i jakie korzyści przynosi?
   Ogólnoeuropejski Indywidualny Produkt Emerytalny (OIPE) to nowoczesne narzędzie oszczędzania na emeryturę stworzone przez Unię Europejską. Umożliwia ono mobilnym zawodowo Europejczykom gromadzenie oszczędności emerytalnych niezależnie od kraju zamieszkania, a także oferuje różnorodne strategie inwestycyjne oraz szereg korzyści podatkowych.
2. Czy OIPE można przenosić między krajami UE?
   Tak, OIPE jest w pełni przenośne między krajami Unii Europejskiej, co oznacza, że oszczędności można kontynuować w nowym kraju zamieszkania bez konieczności zakładania nowego konta emerytalnego. Jest to szczególnie przydatne dla osób często zmieniających miejsce zamieszkania w UE.
3. Jakie są główne różnice między OIPE a IKE lub IKZE?
   OIPE, w przeciwieństwie do krajowych produktów emerytalnych jak IKE czy IKZE, jest regulowane przez unijne przepisy, co umożliwia oszczędzanie na emeryturę na jednolitych zasadach w całej Unii Europejskiej. Jest również elastyczne dla mobilnych pracowników, oferując pełną przenośność między krajami członkowskimi.
4. Czy obecnie dostępni są dostawcy OIPE w Polsce?
   Na dzień pisania tego artykułu jedynym dostawcą OIPE w Polsce jest firma Finax. Inne instytucje, takie jak banki, towarzystwa emerytalne czy firmy zarządzające aktywami, mogą potencjalnie zaoferować OIPE w przyszłości, jednak muszą one spełniać rygorystyczne wymogi prawne i kapitałowe, które zapewniają dodatkowe bezpieczeństwo oszczędności.

Masz pytania dotyczące OIPE? A może korzystasz już z tego produktu i chcesz podzielić się swoją opinią? Zostaw komentarz pod artykułem i podziel się swoimi doświadczeniami! Zapraszamy również do śledzenia naszego profilu na Facebooku: @EdukacjaFinansowaorg i dołączenia do naszej społeczności.

Chcesz wiedzieć więcej o innych możliwościach oszczędzania na emeryturę? Sprawdź nasz artykuł IKE czy IKZE – co się bardziej opłaca? Analiza kont emerytalnych i dowiedz się, które rozwiązanie najlepiej odpowiada Twoim potrzebom.

Źródła:

[1] – https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzienniki-UE/rozporzadzenie-2019-1238-w-sprawie-ogolnoeuropejskiego-indywidualnego-69209340
[2] – https://www.gov.pl/web/premier/projekt-ustawy-o-ogolnoeuropejskim-indywidualnym-produkcie-emerytalnym
[3] – https://eur-lex.europa.eu/PL/legal-content/summary/pan-european-personal-pension-product.html
[4] – https://rf.gov.pl/wp-content/uploads/2024/09/8-zespol-DUE-OIPE_16.07.24.pdf
[5] – https://www.obserwatorfinansowy.pl/bez-kategorii/rotator/europejska-emerytura-czy-polacy-rzuca-sie-na-oipe/
[6] – https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzienniki-UE/rozporzadzenie-2019-1238-w-sprawie-ogolnoeuropejskiego-indywidualnego-69209340/roz-2
[7] – https://poradnikprzedsiebiorcy.pl/-oipe-europejska-emerytura-nowe-mozliwosci-oszczedzania-na-emeryture
[8] – https://forsal.pl/finanse/finanse-osobiste/artykuly/9440085,europejska-emerytura-w-polsce-jak-dziala-oszczedzanie-w-euro.html
[9] – https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/ogolnoeuropejski-indywidualny-produkt-emerytalny-21872141
[10] – https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/ogolnoeuropejski-indywidualny-produkt-emerytalny-21872141/art-14
[11] – https://marciniwuc.com/oipe-zasady-czy-warto-wyliczenia-kalkulator-europejska-emerytura/
[12] – https://inwestomat.eu/czy-warto-zalozyc-oipe/
[13] – https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-doi-10_5604_01_3001_0014_8336/c/articles-2117051.pdf.pdf
[14] – https://www.sii.org.pl/16301/edukacja/abc-inwestora/oipe-europejska-emerytura-nowy-sposob-na-inwestowanie-bez-podatku-belki.html
[15] – https://stockbroker.pl/oipe-czy-warto-otworzyc-europejskie-ike/
[16] – https://www.analizy.pl/tylko-u-nas/33620/ike-ikze-oipe-co-je-laczy-a-co-rozni